دکتر بهره‌مند: «جای خالی تضارب آراء در دانشکده؛ اساتید فقط در دفاعیه‌ها با هم بحث علمی می‌کنند!»
نویسنده: زهرا راستگو و معصومه هاشمی
زمان انتشار: ۱۳۹۲/۰۲/۲۷ ساعت چاپ مطلب

 

اختصاصی تبصره – زهرا راستگو و معصومه هاشمی: ساعت دوازده یکی از روزهای اردیبهشت، مهمان اتاق ۲۴۶ دانشکده حقوق شدیم. خلاصه بعد از هفته‌ها رفت و آمد و هماهنگی، موفق شدیم از آقای دکتر وقت بگیریم. دکتر حمید بهره مند بگ نظر مثل همه اساتید سرشان شلوغ بود و مشغول مطالعه بودند. بعد از سلام و احوال پرسی، به اتفاق هم از اتاق ایشان به کتابخانه رفتیم تا مصاحبه را شروع کنیم. دکتر باز هم گفتند که تمایلی به مصاحبه ندارند و بهتر است از بزرگان شروع کنیم. اما ما هم همچنان بر خواسته خود اصرار کردیم و توانستیم ایشان را به پای میز مصاحبه بکشانیم. وارد کتابخانه شدیم. کتابخانه ای شلوغ، با میزهایی پر از کتاب! دکتر با همان لبخند همیشگی روی یکی از صندلی‌ها می‌نشینند و منتظر سوالات می‌شوند…

 

ممنون که در میان این همه مشغله، مصاحبه با تبصره را قبول کردید. سوال اول را این طور مطرح کنیم که: آقای دکتر، چه شد که حقوقی شدید؟

بسم الله الرحمن الرحیم

من قبل از انتخاب رشته ی حقوق، خیلی دید دقیقی نسبت به این رشته نداشتم و اعتراف می کنم به تبع خیلی از کسانی که حقوق را به عنوان یکی از برترین رشته علوم انسانی انتخاب می کردند، من هم این رشته را انتخاب کردم ولی وقتی وارد این رشته شدم. مطالبش برایم خیلی جذاب بود البته از همان ترم های اول فهمیدم حقوق خصوصی چیزی نیست که من به دنبالش می گردم و جذابیت هایی که  در حقوق جزا بود من را به سمت گرایش جزا کشاند.

از همان روز اول، فکرمی کردید روزی استاد دانشگاه شوید؟

من کار معلمی را خیلی دوست داشتم. با توجه به این که پدر خودم هم معلم بود، دور از انتظار نمی دیدم که خودم هم روزی معلم شوم.

الان کار وکالت انجام می دهید؟

خیر، کار وکالت انجام نمی دهم و دنبال پروانه هم نبوده ام. کار وکالت روحیه ی خاصی می خواهد که من در خودم نمی بینم. کارهای اجرایی و دوندگی های خاصی که کار وکالت می خواهد با روحیه ی من ساز گار نیست.

با اجازه شما، سوالاتمان را کمی خصوصی‌تر کنیم: متولد چه سالی هستید؟ چه سالی کنکور دادید و وارد دانشگاه شدید؟ ومقاطع تحصیلی خود را در چه دانشگاه هایی گذرانده اید؟

من متولد ۵۹ هستم . سال ۷۶ کنکور شرکت کردم البته آن زمان دانشگاه امام صادق(ع) کنکورش جداگانه بود. من، هم سراسری شرکت کردم هم امام صادق(ع). رتبه ام در آزمون سراسری ۹ منطقه یک شد، دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد را در دانشگاه امام صادق(ع) خواندم و در آزمون دکتری دانشگاه تهران رتبه نخست را کسب کردم.

البته آن زمان که ما دکتری شرکت می کردیم دانشگاه ها به صورت غیر متمرکز امتحان برگزار می کردند و مثل الان از طریق سازمان سنجش برگزار نمی شد و هر دانشگاهی برای خودش آزمون برگزار می کرد. آن سال در آزمون دکتری ۵ دانشگاه شرکت کردم: در آزمون دانشگاه آزاد رتبه دوم را کسب کردم. در آزمون کتبی دانشگاه تهران (شعبه پردیس) در آزمون دانشگاه تهران رتبه نخست را کسب کردم. در آزمون کتبی دانشگاه شهید بهشتی قبول شدم ولی چون دوره اش بهمن ماه شروع می شد و من آن موقع دانشجوی دکتری بودم مصاحبه نرفتم.

در آزمون دانشگاه امام صادق(ع) هم چون یکی از موارد امتحانی را روز امتحان اعلام کردند جزو دروس است من هم برگه را سفید دادم و قبول نشدم.

در حال حاضر به غیراز دانشگاه تهران،در چه دانشگاه دیگری تدریس می کنید؟

دانشگاه امام صادق(ع)    

همیشه سعی می کردید چه کسی را الگوی خود قراردهید؟

در زمینه علمی من به همه اساتیدم نگاه می کردم و از هر استادی یک جنبه خاص اش  مدنظرم بود و الگوی خاصی نداشتم.

به چه کسی می توانیم بگوئیم استاد نمونه؟ حقوق وتکالیف یک استاد چیه؟

استاد نمونه باید سطح علمی قابل قبولی داشته باشد یعنی در آن رشته ای که کار می کند ابتدائاً سواد قابل قبولی داشته باشد و سعی کند آن را به روز کند و به دنبال کار پژوهشی باشد و به سوادی که دارد اکتفا نکند و اگر می بیند یک استادی بزرگتر از خودش است و هنوز می تواند از او چیزی یاد بگیرد نباید غرور و تکبر مانع از آن بشود که برود و نزد آن استاد چیزی یاد بگیرد کمااینکه من همین الان هم افتخار شاگردی بعضی از اساتید را دارم و این را برای خودم عار نمی دانم.

در بعد اخلاقی طبیعتاً هر فضیلتی که برای یک انسان مؤمن در نظر گرفته می شود، استاد مؤمن هم باید آنها را در نظر داشته باشد از قبیل تقوا، خوش رویی، رعایت احترام دانشجو و…

ویژگی های یک دانشجوی نمونه چه چیزهایی می تواند باشد؟

دانشجو هم متقابلاً باید وظیفه تحصیل علم خود را جدی بگیرد. اگر استادی ازش تکلیفی می خواهد آن را انجام دهد و برایش سخت نیاید. فقط محدودیت های زمانی و امتحان پایان ترم نباید مورد توجه دانشجو باشد و باید به دنبال یاد گرفتن مطلب باشد. به همین خاطر وقتی به دانشجویی تکلیفی داده می شود می گوید: استاد ما درس های دیگری هم این ترم داریم و وقتمان خیلی محدود است و اگر بخواهیم کارهای شما را انجام بدهیم به درس های دیگر نمی رسیم.

معمولا دانشجوها به این فکر می کنند که این درس ها را یک جوری پاس کنند، درحالی که این ها همه طریقی هستند برای اینکه فرد یک مطلبی را یاد بگیرد! نمره ای که در آخر اخذ می کنند درسته بی اهمیت نیست ولی خب همه چیزکه نمره نیست.

همانطور که یک استاد باید برخورد محترمانه با دانشجو داشته باشد، دانشجو هم باید احترام استاد و سایر دوستان خود را در محیط آموزشی داشته باشند. رعایت شوونات دانشجویی در محیط خارج از دانشگاه و همچنین در فضای سایبر هم بسیار مهم است.

شما خودتان سعی می کنید به غیراز مسائل درسی، دانشجویان را در مسائل اعتقادی کمک کنید؟

تکلیفی که ما در کلاس داریم این است که سرفصل های آموزشی تعیین شده را برای دانشجویان تبیین کنیم ولی لابه لای مباحث، بسته به مورد و اگر ضرورت داشته باشد و تاحدی که زمان اقتضا کند مباحث مبنایی هم طرح می شود. ولی خارج از درس اگر دانشجویی مراجعه کند و سؤالی داشته باشد، طبیعتاً استاد باید دراین بعد هم وقت بگذارد.

یک تفاوت عمده که زمان تحصیل ما بادوران خودتان دارد که می توان ازآن به عنوان یک امتیاز یاد کرد،به نظرتان چه می تواند باشد؟

شیوع فناوری نوین یک چیزی است که زمان ما خیلی کمتر بود. ما زمانی که وارد دانشگاه شدیم درسته درسی در خصوص آشنایی با رایانه داشتیم ولی آن زمان سطح استفاده از فناوری خیلی محدود بود. منابع علمی که در اختیار ما بود منحصر در کتاب ها و مقالات کاغذی بود ولی امروزه دانشجویان به راحتی می توانند به منابعی دسترسی داشته باشند که آن زمان ما نمی توانستیم دسترسی داشته باشیم. در آن زمان دانشگاه امام صادق(ع) آرشیو مجلات خارجی خوبی داشت و فقط می توانستیم از آنها استفاده کنیم ولی امروزه آنقدر فناوری پیشرفته شده که یک دانشجو درایران می تواند به خیلی از منابع دست اولی که در رشته اش وجود دارد دسترسی داشته باشد.

به نظرشما یک دانشجوی حقوق چه چیزهای دیگری غیراز حقوق باید بداند؟ درچه سطحی فقه بداند؟ اگر نداند چه می شود؟

من فقه را خارج از حقوق نمی دانم! دانشجویی که فقه بلد نیست یعنی حقوق بلد نیست چون سیستم حقوقی ما برگرفته از منابع فقهی است و به عنوان منبع و منشأ مقررات حقوقی، حتماً دانشجویان باید فقه بلد باشند. دانشجو باید قادر به استفاده از منابع فقهی باشد اولاً منابع فقهی اصلی را باید بلد باشد. برای مثال دانشجوی لیسانس حداقل باید در حد تحریرالوسیله فقه بداند.در مورد لمعه وشرح لمعه هم همین انتظار می رود. ادبیات عرب دانشجوی کارشناسی باید انقدر قوی باشد که بتواند از شرح لمعه استفاده کند. با اصول فقه هم باید تا حد قابل قبولی آشنایی داشته باشد.اگر کسی این ها را بلد نباشد مقدمات حقوق را بلد نیست!

البته برای فراگیری این مطالب لازم نیست دانشجو در حوزه ثبت نام کند وکلاس برود ، بلکه خود فرد می تواند منابع را مطالعه کند یا شخصاً نزد استادی برود واین علوم را فرا بگیرد.

سنت مباحثه خیلی مهم است. ما در دبیرستان شهید مطهری و دانشگاه امام صادق (ع) زمانی را به مباحثه اختصاص می‌دادیم، اگردانشگاه بتواند این سنت را برای دانشجویان نهادینه کند خیلی مفید است.

 

وضعیت علمی گروه جزای دانشکده را درچه سطحی می بینید؟

وضعیت هیئت علمی دانشکده، وضعیت مطلوبی است. درسته که ما در سال های اخیر از حضور برخی اساتید به دلیل بازنشستگی محروم شدیم ولی بااین حال سطح مناسبی وجود دارد.

به نظرشما جذب هیئت علمی دردانشکده براساس ضابطه است یا رابطه؟

من شخصاً ندیدم که در گروه جزا جذب هیئت علمی براساس رابطه شکل بگیرد و رابطه ملاک باشد و کسانی که اخیراً جذب شده اند بر اساس صلاحیت خودشان بوده است کمااینکه برخی اساتید هستند که حتی دانشجوی این جا نبوده اند ولی رزومه علمی خوبی داشتند و باتوجه به همین امر جذب شده اند.

اگرشما بودید و متون فقهی واسلامی،آیا قانون را همین گونه تصویب می کردید یااینکه ازنظرشما موردی وجود دارد که باید به نحودیگری مکتوب می گردید؟

درسته حقوق ما برگرفته از فقه است ولی تنظیم قانون با نوشتن متن فقهی دو شیوه متفاوت را می طلبد. یعنی متنی که یک فقیه در کتابش می آورد اگر ما آن را ترجمه کنیم و بیاریم در قانون، لزوماً قانون مطلوبی نخواهد بود چون قانون شیوه نگارش خاص خودش را دارد برای همین برگرداندن فقه به قانون هنر خاصی می خواهد و باید به متخصص خودش سپرده شود یعنی کسی که علاوه برفقه، حقوق را هم بلد باشد. متأسفانه در نگارش برخی قوانین ما این مسئله رعایت نمی شود وکسانی در نگارش قانون مسئولیت اصلی را برعهده دارند که فن نگارش قانون را خوب بلد نیستند! نمونه بارز آن کتاب قصاص لایحه مجازات اسلامی است. شما نگاه کنید می بینید که شیوه نگارش آن به شیوه نگارش قانون نمی خورد، زحمت زیادی برای این پیش نویس لایحه متحمل شده اند ولی درنگارش قانون موفق نبوده اند. این ها باید تصحیح شوند ولی با روندی که درمجلس طی شد، تصحیح چندانی صورت نگرفت به این دلیل که متن را به دست کسانی ندادند که در فن قانون نویسی تبحّر دارند. البته ممکن است یک حقوقدان هم فن نگارش قانون را خوب بلد نباشد.

نظر شما راجع تحول در علوم انسانی وتولید علم بومی در رشته حقوق چیست؟

در ابتدای شکل گیری رشته حقوق جزا در دانشگاهها، منابع حالت ترجمه ای داشته است واین در طول زمان ادامه داشته است. البته این روند یک قدری متحول شده ونگاه به فقه بیشتر شده ولی استخوان بندی کتاب های حقوق کیفری کاملاً برگرفته از حقوق بیگانه خصوصاً فرانسه است. حتی می توان بانگاه به کتاب برخی نویسندگان ایرانی، حدس زد کدام کتاب فرانسوی را مبنای خود قرار داده‌اند!

ایده شما دراین خصوص چیست؟

اگر ما بخواهیم تحولی در علوم انسانی وحقوق کیفری بدهیم طبیعتاً باید به خاستگاه اصلی این رشته که فقه است رجوع کنیم حتی می توان از ادبیات فقه در تحلیل مسائل حقوقی خودمان استفاده کنیم که این صورت نگرفته است! بعضاً برخی الفاظ در تحلیل های حقوقی بکار می رود که اصلا خاستگاه فقهی ندارد و درفقه، بهتراز آن ادبیات وجود دارد. باید به مقتضیات جامعه ایرانی – اسلامی توجه شود. مثلاً در بحث فلسفه حقوق ما می بینیم که عمده مباحث، ترجمه مطالبی است که از فیلسوفان غربی صورت گرفته است وآنها مبنا می شوند. هرچقدر به منابع اصلی خود بازگشت کنیم می توانیم راهکارهای مناسب تری با جامعه ایرانی – اسلامی ارائه دهیم.

چه پیشنهادی برای عملی کردن این مهم، دررشته حقوق دارید؟

وزارت علوم این تحولات را باید در سرفصل های دروس قرار دهد واینکه چه دروسی ارائه شوند. هر استادی هم در درسی که تدریس می کند باید این نگاه را داشته باشد وآنها را در درس های خود بگنجاند البته مشروط به اینکه چنین اعتقادی را داشته باشد.

آیا شما به دانشجویان توصیه می کنید گرایش جزا را انتخاب کنند؟ فارغ از علاقه، آیا هرکسی می تواند جزا بخواند؟

رطب خورده منع رطب کی کند! علاقه در انتخاب گرایش خیلی مهم است البته طبیعتاً هرکس با توجه به شناختی که از خود دارد باید مسیرش را بشناسد.

نظرتان راجع به عملکرد کانون جنبش نرم افزاری در دانشکده چیست؟

نشست های خوبی برگزارمی شود وعلی القاعده دانشجویان زحماتی می کشند ولی تا حد مطلوب فاصله وجود دارد و باید تلاش بیشتری بشود. اینکه از سخنرانان و صاحب نظران دانشگاه های مختلف دعوت می شود و زمینه تضارب آراء را به وجود می آورند خیلی خوب است. متأسفانه در دانشگاه آنقدری که باید تضارب آراء وجود داشته باشد، وجود ندارد! هراستادی سرکلاس مباحث خودش را طرح می کند نهایتاً در پایان نامه ها اساتید در خصوص آن موضوع یکسری نظراتی را بیان می کنند.

حرفی با دانشجویان…

اگر دانشجویان می بینند استادی در کارش جدی است وآنها را به حال خودشان رها نمی کند واز آنها کار می کشد این را اینگونه در نظر بگیرند که این کار به خاطر خودشان انجام می گیرد. طبیعتاً استادی که این کار را انجام می دهد، زحمت بیشتری را برای خودش هم به وجود می آورد و سخت گیری فقط متوجه دانشجو نیست.  

 

 

نظرات
۱۵ دیدگاه
  1. خورشيدي گفت:

    سلام علیکم
    با تشکر از استاد محترم
    از مصاحبه بسیار استفاده کردیم.ان شا الله در اجرای برنامه ها و….فرموده های استاد را مدنظر قرار میدهیم.
    از دوستان مصاحبه کننده خانم راستکو و خانم هاشمی بسیار ممنونیم.
    و من الله توفیق
    اجرکم عندالله

  2. 1 گفت:

    با درود فراوان
    از زحمات شما واقعا متشکرم
    بسیار عالی بود
    اگر مقدور هست مصاحبه ی با دکتر حسن جعفری تبار داشته باشید
    موفق باشید

  3. زارعی گفت:

    با تشکر از خانمها هاشمی و راستگو که زحمت این مصاحبه را کشیدند.
    یک نکته ی مهم: برای جنبش نرم افزاری در علم حقوق و تولید علم بومی، اگر بخواهیم منتظر وزارت علوم و سرفصل هایش باشیم، باخته ایم؛ والسلام.

  4. با سلام
    بسیار سپاسگذاریم از تمامی دوستانی که این مصاحبه را خواندند و هم چنین دوستانی که برای ما نظر گذاشتند. ما بسیار از پیشنهادات و نظرات شما استقبال می کنیم و سعی می کنیم تا جایی که مقدور است مستقیماً در کارهای بعدیمان آنها را اعمال کنیم.

  5. حیدری گفت:

    سلام دوستان.
    فوق العاده بود،سوالها تا حدودی کاربردی بودند و راضی کننده.لطفا با دکتر شیری هم یک مصاحبه ای داشته باشید.البته،یک پیشنهادی هم داشتم.بعضی از سوالها،جاشون خالی بود،اگر اول یه نظر سنجی واسه طرح سوالات میگذاشتید،بهتر می شد،البته جسارتا.اینطوری،بچه ها هم به مشارکت دعوت می شدند.
    خیلی خیلی ممنون و خدا قوت.
    با آرزوی موفقیت تو امتحانات.

  6. نیلو گفت:

    سلام خانم ها راستگو و هاشمی
    کارتون فوق العاده بود.
    خسته نباشید.با آرزوی موفقیت برای شما عزیزان
    راستی،اگه ممکنه pdfکتابهای مربوط به جزا رو اگر دارید،بذارید.
    با تشکر

  7. رامخو گفت:

    از زحمات پیوسته و بی دریغتان متشکریم
    خانم راستگو و خانم هاشمی!

  8. دانشجو گفت:

    خوشبحال شما
    حداقل توی جلسات دفاعیه بحث علمی دارید
    ما که آرزو به دلمون موند سر جلسه ی دفاعمون اساسی بشینن بحث کنندو تبادل نظر

  9. سلام..
    ممنون گفتگوی شیرینی بود.

  10. من از دانشجوىان دکتر بهره مند در دانشگاه امام صادق(ع) بودم اىشان واقعا فردى با احساس مسؤولیت و زحمتکش هستند.واقعا متعهد هستند انشالله هر جا هستن موفق باشند

  11. ضمن ادای احترام و تقدیم درود به محضر استاد گرامی جناب دکتر بهره مند، باید گفت که واقعا از نظریات ارزشمند ایشان استفاده کردم. از خداوند متعال همیشه آرزوی صحت مندی و موفقیت روز افزون ایشان را استدعا دارم.
    احمد علامه زاده از افغانستان

  12. حسین گفت:

    با سلام ، واقعا افتخار میکنم به این که افتخار شاگردی پدر دکتر بهره مند رو در کلاس اول دبستان و شاگردی خود ایشان را در دوره کارشناسی حقوق دانشگاه ازاد اسلامی مشهد در دروس حقوق جزای اختصاصی و آیین دادرسی کیفری و جرم شناسی داشتم . امیدوارم همیشه موفق باشند.

  13. نام گفت:

    من از دوستان و هم دوره‌ای های آقای دکتر بهره مند هستم. ما از ایشان سخت کوشی، نوآوری و اهل دین و دیانت بودن را به عنوان مهمترین شاخصه‌های ایشان می‌شناختیم. البته هوشمندی و ضرییب هوشی بالای ایشان نیز نباید فراموش شود.
    خدا به ایشان هر جا که هست موفقیت بدهد
    مدتی است که ایشان را ندیده‌ام.

  14. باقری گفت:

    من از دانشجویان ایشان در سال۹۰ بودم .واقعا یک استاد به تمام معنا از لحاظ سوادواخلاق ودیانت بودند.ارزوی سلامتی وپیشرفت روزافزون برای ایشان در عرصه های زندگی دارم موفق ومنصور باشید.

تازه‌ترین مطالب
  • انتشار ترجمه مقالات برتر فلسفه حقوق توسط «ترجمان»
  • کتابخانه الکترونیکی «تبصره»
  • شماره جدید فصلنامه «مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی» + فایل مقالات
  • مقاله بفرستید: همایش ملی مساله شناسی قانون حمایت از آمران به معروف
  • نسخه صوتی همایش گپ و گفتی با حقوقی ها
  • شماره جدید فصلنامه «قضاوت» منتشر شد + فایل مقالات
  • دور جدید کارگاه‌های آموزشی پژوهشکده شورای نگهبان
  • معرفی کتاب: عالیجناب پازنر، هیولای حقوق‌دان (ترجمان)
  • کنفرانس ملی پدافند غیر عامل در قلمرو فضای سایبر
  • نشست علمی: همکاری های بین نهادی با تاکید بر نقش نهادهای رسمی
  • نشست علمی: بررسی موردی کودک آزاری در نظام آموزشی
  • همایش ملی رفع خشونت علیه زنان؛ چالش ها و راهکارها
  • نشست علمی: منع برده داری نوین
  • سومین جلسه از “کارگاه های آموزشی مهارت های کاربردی وکالت”
  • کارگاه مهارت های کاربردی حقوق جزا
  • نقد حقوقی فیلم «من مادر هستم»
  • نشست علمی: مبانی نظری و کاربردی دولت های محلی
  • نشست علمی: ارزیابی یک دهه فعالیت شورای حقوق بشر (۲۰۱۶_۲۰۰۶ )
  • ششمین نشست از سلسله نشست های مفاخر حقوق ایران
  • جایگاه معرفت شناختی حقوق؛ در جستجوی پارادایم عصری قانون
  • نشست علمی: “بررسی تازه ترین تحولات حقوق قراردادهای فرانسه”
  • کارگاه اصول و ساختار مقاله نویسی