دانلود کنید: نظام الحکم و الإداره فی الإسلام (العربیه)
زمان انتشار: ۱۳۹۱/۰۸/۳۰ ساعت چاپ مطلب

 


نظام الحکم و الإداره فی الإسلام
محمد مهدی شمس الدین
(لینک دانلود

 

کتاب «نظام الحکم والاداره فی الاسلام» تألیف شیخ محمد مهدی شمس الدین از رجال فکری و سیاسی شیعه در لبنان است. مؤلف، این اثر را به طور کلی به دو کتاب ِمجزّا تقسیم کرده است: “حکومت در اسلام” و “اداره در اسلام”.
نخستین بخش کتاب در بردارنده مباحثی زیربنایی در تبیین دیدگاه اسلام و فرقه های گوناگون آن درباره ضرورت حکومت در اسلام، مبانی مشروعیت آن و شیوه های گزینش رهبر و نحوه ارتباط مردم و حکومت و مرزهای مشخص حقوق و وظایف دو طرف است. این بخش به نوبه خود به ده فصل تقسیم می گردد:

فصل های اوّل و دوّم درباره مسائل کلی از قبیل اعتقاد اسلام به حیات و نشاط اجتماعی و تفاوت آن با اعتقاد به رهبانیت در سایر ادیان و نیز باور این حقیقت که مسلمانان باید از حکومت برخوردار بوده و به وسیله آن احکام الهی را جاری کنند و به رشد و بالندگی دست یابند. هم چنین فرق اساسی اهمیت و ارزش حکومت و قدرت در دیدگاه اسلامی که همانا انجام وظیفه و تلاش برای اقتدار کل جامعه است و نه اقتدار فرد و این که حاکم اسلامی حکومت را برای خویش غنیمت نمی شمارد بلکه آن را امانت می داند را روشن می کند.
فصل های سوّم و چهارم، مرور و نگرشی کلی و اجمالی به حوادث و رخدادهای تاریخ صدر اسلام بعد از رحلت پیامبر اکرم(ص) و پدیدار شدن فرقه ها و گرایش های گوناگون در باب حکومت است. این دو فصل کوچک در واقع مقدمه ای برای مباحث مفصل فصل پنجم است.
پنجمین فصل کتاب (البته به همراه فصل دهم که بعداً خواهد آمد) اساسی ترین و مهم ترین فصلی است که در آن درصدد تبیین مبانی اساسی حکومت که آمیخته ای از مباحث کلامی و فقاهتی است برآمده. مؤلف با وجود زندگی در بین اهل سنّت و عامه و ارتباط زیاد با آنان نظریه “امامت – خلافت” اهل سنت را دارای تناقض و تنافر و عدم انسجام می شمارد و شواهد تاریخی فراوانی را از عملکرد خلفا – که در نظر اهل سنت و عامه همه آن ها حتی آن ها که با سلطه و زور حاکم شده اند نیز مشروعیت و نفوذ دارند – نقل نموده و از نظریه امامیه در باب الهی بودن و منصوب بودن امام با شرط عصمت و عدالت و سایر صفات برجسته الهی، جانبداری می کند. البته مؤلف موارد نسبتاً قابل توجهی از علمای اهل سنت را در باب ضرورت دارا بودن شرایط عدالت و تقوا و دانش در خلفا ذکر کرده که در آن سخنان فاسقان و جائران را مطرود می داند.

 

در فصل ششم که فصلی کوتاه است فهرستی اجمالی از مبانی و شرایط حکومت و حاکم اسلامی به ترتیب از اهل سنت و شیعه آورده و آن گاه در فصل هفتم با ذکر مباحثی نسبتاً عمیق و بعضاً نو و ابتکاری با ذکر ادله کلامی و بیان حقایق و وقایع تاریخی زمان وفات رسول اکرم(ص) و تبیین کامل مواضع خلل و تناقض در کلام اهل سنت بار دیگر بر رجحان بلکه تعیّن شیوه”نصب” در دوره بعد از وفات پیامبر گرامی(ص) که همان نظریه امامیه است می پردازد.

در فصل هشتم مؤلف قبل از این که وارد بحث نسبتاً مفصلی درباره ادله دیگری در باب وجوب “نص” و “نصب” امام شود نکته ای را می گوید که شاید از شاخص ترین آرای وی محسوب شود و آن این که ایشان اختلاف بین عامه و خاصه را در حکومت اسلامی محدود و منحصر به دوره وفات پیامبر(ص) تا غیبت امام دوازدهم(عج) می شمارد و چنین می انگارد که موضوع حکومت اسلامی امروزه می تواند موضوع بحث فقهی جدیدی باشد که چه بسا با سایر فرق هم بتوان در آن شریک بود چون در اصل مسئله و در فروع آن بین خود علمای شیعه هم اختلاف نظراتی موجود است، آن گاه به طور مفصل وارد بحث “نص” و “نصب” می شود و ادلهروایی و تاریخی ِنصب حضرت امیر(ع) و احادیثِ، منزلت، دار، غدیر و… را ذکر می نماید. قاعده لطف از مستندات مهم وی در این بحث است

فصل نهم نیز بخشی از تاریخ است که در برهه وفات حضرت نبی اکرم(ص) روی داده و مکمل مباحث پیشین به شمار می آید.
فصل دهم (همان گونه که قبلاً یادآور شدیم) از مهم ترین فصول این کتاب است. شمس الدین در این فصل تلاش و سیعی می کند که با عنایت به انقلاب و جمهوری اسلامی ایران و خیزش ها و قیام های گوناگون اسلامی که در برگیرنده اسلام خواهی و اعتقاد به حکومت اسلامی است، با ارائه بحثی شیوه ای از حکومت را ارائه دهد که موجب اتحاد و هم آهنگی بین مسلمین شود و از تفرق و تشعب جلوگیری نماید، علی هذا به ابتکار خویش نحوه ای از “مردم سالاری مذهبی” را در برابر “مردم سالاری لیبرال” که اعتقادی به پایه های دینی ندارد ارائه می کند. در بحث ولایت فقیه نیز گرچه مستوفی بحث نمی نماید و موافقت و مخالفتش به طور آشکار مشهود نیست لکن دو نکته را خاطر نشان می سازد:

۱ – این که در صورت ولایت فقیه، ولایت تابع انتخاب و اختیار مسلمین است که انتخاب می نمایند یعنی مبنای انتخاب.

۲ – فقیه فقط بر آنانی ولایت دارد که او را بر می گزینند پس می توان در جاهای مختلف (یعنی کشورهای گوناگون با مرزهای جدا از هم) فقهایی داشت که ولی باشند. البته او در این فصل نیز، هم چنین بر حقانیت اعتقاد تشیع به مبانی امامت معصومین(ع) تأکید و اصرار می ورزد.

کتاب دوّم که بحث اداره در اسلام را در برمی گیرد به دو بخش کلی تقسیم شده است.

بخش اوّل متضمن مباحثی است که به فلسفه سیاسی و مشروعیت موسوم است و در آن به مباحثی می پردازد که در عرف بین الملل به حقوق اساسی و مبانی قانون اساسی شباهت دارد و در پایان قواعدی فقهیه را از قبیل نفی سبیل، نفی علو و استعلاء و امثاله می آورد او هم چنین گرایش خویش را به آن چه که می توان “مردم سالاری اسلامی” خواند نشان می دهد. او در پایان این بخش هم چنین، بر آن است که در آن چه او به نام “قضایا الاداره” می خواند فرقی بین اهل سنّت و شیعه نیست.
بخش دوّم از کتاب دوّم شمس الدین دربرگیرنده مرور و تحلیلی تاریخی و عملی از مجتمع اسلامی در عصر رسول اکرم(ص) است که در آن به کارها و برنامه پیامبر(ص) و اوضاع و احوال مجتمع ِمکی و مجتمع ِمدنی در آن زمان پرداخته که البته بخش عمده آن به جامعه مدینه اختصاص می یابد. مؤلف در این بحث تمامی شئون ولایت و حکومت و سیاست را در حد اعلی و اکمل آن برای رسول گرامی(ص) قائل بوده و جنبه گوناگون ریاست دولت، قضا، تعلیم و تربیت و ادارمسائل مالی را یاد آور می شود، وی هم چنین از نقش بالا و کارساز ِمساجد در آن زمان یاد می نماید هم چنین از ترغیب اسلام به “حضاره” و تمدن و دوری از بادیه نشینی و غفلت از جامعه و نیز اهمیت نقش دفاع و نیروهای دفاعی در حفظ کیان جامعه اسلامی سخن به میان می آورد.

این کتاب توسط دکتر سید مرتضی آیت الله زاده شیرازی، تحت عنوان «نظام حکومت و مدیریت در اسلام» ترجمه و از سوی انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسیده است.

نظرات
تازه‌ترین مطالب
  • انتشار ترجمه مقالات برتر فلسفه حقوق توسط «ترجمان»
  • کتابخانه الکترونیکی «تبصره»
  • شماره جدید فصلنامه «مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی» + فایل مقالات
  • مقاله بفرستید: همایش ملی مساله شناسی قانون حمایت از آمران به معروف
  • نسخه صوتی همایش گپ و گفتی با حقوقی ها
  • شماره جدید فصلنامه «قضاوت» منتشر شد + فایل مقالات
  • دور جدید کارگاه‌های آموزشی پژوهشکده شورای نگهبان
  • معرفی کتاب: عالیجناب پازنر، هیولای حقوق‌دان (ترجمان)
  • کنفرانس ملی پدافند غیر عامل در قلمرو فضای سایبر
  • نشست علمی: همکاری های بین نهادی با تاکید بر نقش نهادهای رسمی
  • نشست علمی: بررسی موردی کودک آزاری در نظام آموزشی
  • همایش ملی رفع خشونت علیه زنان؛ چالش ها و راهکارها
  • نشست علمی: منع برده داری نوین
  • سومین جلسه از “کارگاه های آموزشی مهارت های کاربردی وکالت”
  • کارگاه مهارت های کاربردی حقوق جزا
  • نقد حقوقی فیلم «من مادر هستم»
  • نشست علمی: مبانی نظری و کاربردی دولت های محلی
  • نشست علمی: ارزیابی یک دهه فعالیت شورای حقوق بشر (۲۰۱۶_۲۰۰۶ )
  • ششمین نشست از سلسله نشست های مفاخر حقوق ایران
  • جایگاه معرفت شناختی حقوق؛ در جستجوی پارادایم عصری قانون
  • نشست علمی: “بررسی تازه ترین تحولات حقوق قراردادهای فرانسه”
  • کارگاه اصول و ساختار مقاله نویسی