جلسه ششم میز فلسفه حقوق
زمان انتشار: ۱۳۹۱/۰۴/۰۴ ساعت چاپ مطلب
فایل صوتی جلسه ششم میز فلسفه حقوق 

با عنوان: تأثیر مبانی فلسفی بر نظام‌های حقوقی  

با سخنرانی آقای دکتر محسن صفری  
عضو هیأت علمی گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه تهران  
۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۱- دانشگاه تهران  

دریافت فایل صوتی 

 

نظرات
یک دیدگاه
  1. بسیار مستفید شدیم لیکن به سخنان آقای دکتر به زعم و بضاعت ناچیز علمی ما دو ایراد وارد است که اگر ممکن شد در جلسات بعدی مطرج گردد.
    اول اینکه ایشان در دقیقه ۹ سخنرانی، انسانشناسی و آنتروپولوژی را مترادف گرفتند که بر خلاف تصور ایشان انسان شناسی غیر از آنتروپولوژی است. چرا که آنچه امروزه به «آنتروپولوژى‏» موسوم است، نمى‏تواند نماینده کلیه تلاشهاى ممکن و جارى راجع به شناخت انسان قلمداد شود. آنتروپولوژى علمى جدیدالتاسیس است که در دو قرن اخیر رواج یافته و در واقع بررسى تاریخ طبیعى انسان است و خود از چهار شاخه اصلى تشکیل شده است. این چهار شاخه عبارتند از: «انسانشناسى فیزیکى‏»، «باستان شناسى‏»، «انسان شناسى فرهنگى‏» و «زبان شناسى‏». هر یک از این شاخه‏ها خود نیز داراى شاخه‏هاى فرعى مى‏باشند; به عنوان مثال، انسانشناسى فیزیکى داراى پنج‏شاخه مى‏باشد که عبارتند از: «دیرینه شناسى‏»، «نخستین شناسى‏»، «کالبد شناسى انسانى‏»، «رشد شناسى‏» و «انسانشناسى ژنتیکى‏». بنابراین بخش وسیعى از مباحث آنتروپولوژى از حوزه و قلمرو بحث یعنی انسان شناسی خارج است. مخصوصاً اینکه در انسان شناسی محور بحث این است که برای انسان ساحت های متعدد (روح، بدن، روان، ذهن، نفس و … ) تعریف می گردد و پرسش اصلی این است که حقیقت انسان کدام یک از این ساحت ها است و آیا همه این ساحت ها روى هم رفته حقیقت انسان است، یا یکى از این ساحت ها حقیقت انسان است و ساحت هاى دیگر حقیقت انسان نیست؟ آیا مى‏توانیم بگوییم انسان بدن است؟ یا باید بگوییم انسان داراى بدن است؟ یا انسان نفس است ‏یا داراى نفس؟ و این مباحث غیر از آنتروپولوژی است. (ر ک: مبانی فهم علم حقوقی، ص ۹۳ و واعظی، احمد، بحران انسانشناسى معاصر، مجله حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۵، شماره ۹)

    دوم اینکه ایشان در نقد پوزیتویسم و بحث هنجار های اجتماعی در دقیقه ۵۰ به بعد، در خصوص مبنای نظام های حقوقی فرمودند”هر کس (برای مبنای نظام حقوقی مقبولش) ناگزیر خواهد بود که ماهیت های خاصی را به رسمیت بشناسد؛ … و الزامات خاصی را بپذیرد و این ها مبنایی هستند؛ نه اعتباری؛ یعنی با اعتبار ایجاد نمی شوند؛ با مبانی ایجاد می شوند … ”

    در پاسخ باید گفت که گزاره های مبنایی نظام های حقوقی، مفاهیم اعتباری هستند و متشکل از اندیشه های اعتباری فلسفی، مذهبی، فرهنگی و عرفی می باشد و لذا اتفاقاً این گزاره ها با اعتبارات ذهنی ایجاد می شوند. مگر غیر از این است که مفهوم عدالت، اخلاق، اراده خدا در مذاهب (تفسیر دینی)، مفاهیم و ارزش های فرهنگی و بسیاری از بنیان های حقوق، ماهیتاً اعتباری هستند. فی المثل ممکن است در جامعه ای در دوران قرون وسطی و در اثر بد فهمی، ادعایی تحت عنوان اراده خدا محور تصمیمات جمعی گردد که توسط شخص کشیش ابراز می شود و این باور اعتباری در نزد عموم جامعه مقبول و مشروع افتد که حق تعیین حقوق از آن خداست و کشیش این حق را می فهمد و می گوید. این گزاره حقوق، اعتباری است و اگر چه مبنای حقوق ان جامعه گشته؛ اما ذات اعتباریش غیر قابل انکار است. همچنین مفهوم عدالت که جزو مبانی حقوق است.

    زمانی در اندیشه ی اعتباری انسان ها وضع طبیعی برابری نبود و امروز در اندیشه اعتباری انسان ها، برابری وضع طبیعی است. اولی بنیان نظام حقوقی بود که برده داری را به رسمیت شناخت و دومی بنیان نظام حقوقی است که مثلاً تساوی حقوق را به رسمیت می شناسد.

    لذا آنچه آقای دکتر صفری تحت عنوان الزامات خاص بیان کردند که این ها مبنایی هستند؛ نه اعتباری؛ به نظر می رسد ناشی از پیش فهمی هایی است که نتوانسته میان “اندیشه مطلق پنداری” و ذات “اعتبارت جمعی تغییر پذیر” که حقوق نیز بر بنیان آن استوار است؛ تمیز قائل گردد و لذا دچار پیش داوری هایی شده اند که موجب رد بنیان اعتباری هر نظام حقوق گردیده است.

تازه‌ترین مطالب
  • انتشار ترجمه مقالات برتر فلسفه حقوق توسط «ترجمان»
  • کتابخانه الکترونیکی «تبصره»
  • شماره جدید فصلنامه «مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی» + فایل مقالات
  • مقاله بفرستید: همایش ملی مساله شناسی قانون حمایت از آمران به معروف
  • نسخه صوتی همایش گپ و گفتی با حقوقی ها
  • شماره جدید فصلنامه «قضاوت» منتشر شد + فایل مقالات
  • دور جدید کارگاه‌های آموزشی پژوهشکده شورای نگهبان
  • معرفی کتاب: عالیجناب پازنر، هیولای حقوق‌دان (ترجمان)
  • کنفرانس ملی پدافند غیر عامل در قلمرو فضای سایبر
  • نشست علمی: همکاری های بین نهادی با تاکید بر نقش نهادهای رسمی
  • نشست علمی: بررسی موردی کودک آزاری در نظام آموزشی
  • همایش ملی رفع خشونت علیه زنان؛ چالش ها و راهکارها
  • نشست علمی: منع برده داری نوین
  • سومین جلسه از “کارگاه های آموزشی مهارت های کاربردی وکالت”
  • کارگاه مهارت های کاربردی حقوق جزا
  • نقد حقوقی فیلم «من مادر هستم»
  • نشست علمی: مبانی نظری و کاربردی دولت های محلی
  • نشست علمی: ارزیابی یک دهه فعالیت شورای حقوق بشر (۲۰۱۶_۲۰۰۶ )
  • ششمین نشست از سلسله نشست های مفاخر حقوق ایران
  • جایگاه معرفت شناختی حقوق؛ در جستجوی پارادایم عصری قانون
  • نشست علمی: “بررسی تازه ترین تحولات حقوق قراردادهای فرانسه”
  • کارگاه اصول و ساختار مقاله نویسی